Discriminatie is de meest voorkomende vorm van grensoverschrijdend gedrag op de AHK
Een van de academies die is onderzocht is de Academie voor Theater en Dans. Daar melden 24% van de medewerkers, 40% van de studenten en 65% van de alumni ervaringen met grensoverschrijdend gedrag.
ONDERZOEK | De Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten liet onderzoek doen naar de sociale veiligheid op de verschillende academies, waaronder de Academie voor Theater en Dans. De bevindingen zijn onlangs gepubliceerd in het rapport Veilig Kunstonderwijs. Hieruit blijkt dat in schooljaar 2022/2023 meer dan een kwart van de medewerkers en studenten (één of meer vormen van) grensoverschrijdend gedrag heeft ervaren. Met name discriminatie.
Discriminatie
In 2022/2023 heeft meer dan een kwart van de medewerkers en studenten van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (één of meer vormen van) grensoverschrijdend gedrag ervaren. Dit blijkt uit het onderzoeksrapport Veilig Kunstonderwijs dat onlangs is gepubliceerd. Het meest genoemd zijn discriminatie (en intimidatie en pesten). Van de mensen die meededen aan het onderzoek gaven 9% de medewerkers, 16% van de studenten en 20% van de alumni aan een ervaring te hebben gehad met discriminatie. Het merendeel van de medewerkers geeft aan te zijn gediscrimineerd op basis van hun arbeidsrelatie/-contract. Het was vaak een leidinggevende die het onderscheid maakte. Bij de studenten waren het voornamelijk vrouwen die zich gediscrimineerd voelden op basis van geslacht. Degene die dit veroorzaakte was in de meeste gevallen een medestudent. Bij de alumni hadden de meeste voorvallen waarin volgens de respondent werd gediscrimineerd te maken met hun herkomst. Zij wezen meestal de docent aan als pleger.
Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten
Veilig Kunstonderwijs is het resultaat van een grootschalig onderzoek naar de sociale veiligheid op de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK). Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het College van Bestuur van de AHK. Zij wilden een beeld krijgen van de ‘veiligheidstemperatuur’ binnen de zes afzonderlijke academies en wat er mogelijk speelt op het gebied van grensoverschrijdend gedrag. Het onderzoek gaat in op de kenmerken van de benadeelden en plegers van grensoverschrijdend gedrag en wat de ervaringen zijn met een melding maken. Alle studenten en medewerkers zijn benaderd om een vragenlijst in te vullen en deel te nemen aan een interview. Ook alumni zijn in het onderzoek betrokken. In totaal hebben 465 medewerkers (36% van het totaal aantal aangeschreven medewerkers), 483 studenten (15%) en 308 alumni (9%) de vragenlijst ingevuld. Verder zijn er 104 medewerkers, 36 studenten en 45 alumni geïnterviewd. De medewerkers en studenten reflecteerden op hun ervaringen in schooljaar 2022/2023 en de alumni over de gehele studieperiode.
Veilig Kunstonderwijs
Sinds de publicatie van het rapport Schaduwdansen (mei 2023) zijn er belangrijke stappen gezet om grensoverschrijdend gedrag in de Nederlandse danswereld aan te pakken. Het rapport Veilig Kunstonderwijs laat zien welke vooruitgang is geboekt én welke uitdagingen nog bestaan. Dit onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Verinorm (dat ook Schaduwdansen schreef) en beschrijft het leerklimaat op de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.
Welke vooruitgang is er geboekt?
De meerderheid van de medewerkers en studenten ervaart een fijne werk- en studiesfeer, kan zichzelf zijn en voelt zich over het algemeen veilig.
Vertrouwenspersonen en meldpunten zijn beter zichtbaar en toegankelijk.
Preventie en cultuurverandering krijgen meer aandacht door training en bewustwording.
Er is meer structurele aandacht voor sociale veiligheid binnen het onderwijs, ondersteund door de Code Sociale Veiligheid, die de minimale maatregelen beschrijft die kunst- en modeopleidingen moeten nemen om veiligheid te waarborgen.
Betrokkenheid van alle stakeholders is vergroot, door de implementatie van de Code Sociale Veiligheid, die vraagt om gezamenlijke inspanning van docenten, studenten, bestuurders, en ondersteuners voor een veilige leeromgeving.
Welke knelpunten en risicofactoren vragen nog om aandacht?
Veel docenten en studenten leren elkaar persoonlijk kennen, door het persoonlijke karakter van kunst. Daardoor kan kritiek op kunst ervaren worden als kritiek op de persoon. Dit maakt studenten kwetsbaar bij beoordelingen.
Studenten ervaren het informele karakter in de persoonlijke verhoudingen als prettig, omdat ze met persoonlijke problemen terechtkunnen bij docenten. Aan de andere kant kan de onderlinge verhouding een te persoonlijk karakter krijgen. Studenten en docenten gaan ook in de privésfeer regelmatig met elkaar om.
Ongelijke machtsverhoudingen en angst voor repercussies maken melden nog steeds moeilijk. (Gast)docenten zijn vaak zelf werkzaam in de culturele beroepspraktijk. Daardoor zijn zij zogenoemde ‘poortwachters’, die studenten de toegang tot het werkveld verlenen of juist kunnen ontzeggen. Die ongelijke machtsverhouding kan onveilige situaties in de hand werken.
Veel dansdocenten missen didactische en pedagogische scholing, wat de kwaliteit en veiligheid van het onderwijs onder druk zet. Wanneer de (gast)docent niet over voldoende communicatievaardigheden beschikt, kunnen studenten zelfvertrouwen verliezen of bang worden voor evaluaties, beoordelingen en/of feedback.
Hoge prestatiedruk en concurrentie tussen studenten zorgen ervoor dat grensoverschrijdend gedrag genormaliseerd wordt. Studenten vinden het lastig hun grenzen aan te geven en durven in veel gevallen geen melding te doen van grensoverschrijdend gedrag, omdat ze het idee hebben dat dit kan leiden tot negatieve gevolgen voor hun carrière.
Onvoldoende implementatie van de Code Sociale Veiligheid, waardoor maatregelen niet altijd effectief worden doorgevoerd.
Gebrek aan middelen voor ondersteuning, waardoor niet alle instellingen de noodzakelijke maatregelen kunnen uitvoeren.
Wat is nu nodig?
Om een écht veilige dansomgeving te creëren, zijn blijvende aandacht en structurele veranderingen noodzakelijk. Dit vraagt om betere bescherming, meer bewustwording en een cultuur waarin misstanden wél bespreekbaar en meldbaar zijn.
Bronnen
Olfers, M., Van Wijk, A., Berger, S., Van der Boor, K. & Reesink, I. (2025, februari). Veilig kunstonderwijs: Een onderzoek naar sociale veiligheid en ervaren grensoverschrijdend gedrag op de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Nederland: Verinorm.
Dansveilig [@dansveilig]. (2025, 12 februari). Sinds de publicatie van Schaduwdansen (mei 2023) zijn er belangrijke stappen gezet om grensoverschrijdend gedrag in de danswereld aan te pakken. [Foto]. Instagram.